Bijzonder exemplaar homoroman te koop
Antiquariaat Artistiek Bureau in Groningen biedt een bijzonder exemplaar aan van Pijpelijntjes, de eerste Nederlandse homoroman, geschreven door Jacob Israël de Haan. Dat meldt Dagblad van het Noorden op haar website. Het exemplaar is uitzonderlijk omdat het ontsnapt is aan de vernietiging van bijna de gehele eerste druk, kort na publicatie in 1904. Voor zover bekend bestaan nog hooguit vijftien exemplaren waarvan enkelen in bezit van universiteitsbibliotheken. Volgens de verkoper van het unieke boek geldt de eerste druk van Pijpelijntjes als een van de zeldzaamste en meest gezochte boeken van de Nederlandse literatuur.
Pijpelijntjes is volgens Literatuurgeschiedenis.nl een van de eerste boeken uit de Nederlandse literatuur waarin een homoseksuele relatie openlijk wordt beschreven. De studenten Joop en Sam wonen in de Amsterdamse volksbuurt de Pijp en hebben een liefdesrelatie. In 1904 was dat een schokkend onderwerp en het verschijnen van de roman had grote gevolgen voor de schrijver. Jacob Israël de Haan werd niet alleen op staande voet ontslagen bij de krant waarvoor hij schreef, ook moest hij stoppen met werken op middelbare scholen. Zelfs zijn goede vriend Arnold Aletrino (aan wie het boek was opgedragen) kreeg 'een stuip van schrik' toen hij het boek in handen kreeg. Hij herkende zichzelf in een van de personages en kocht (samen met zijn vriendin) ieder exemplaar dat hij kon vinden, en verbrandde alles. De eerste druk van Pijpelijntjes is nu dan ook veel geld waard.
Homoseksualiteit werd ruim honderd jaar geleden nog vaak als ziekte bestempeld. Omdat Pijpelijntjes openlijk homoseksuele relaties beschrijft wordt het boek als emancipatorisch gezien. De schrijver verhaalt over de moeizame liefdesrelatie tussen Joop en Sam, en hoewel Sam van Joop houdt, is hij ook vaak gemeen tegen hem en mishandelt hij hem zelfs. Joop is stapelverliefd op Sam, en ook met die gevoelens kunnen de jongens moeilijk omgaan. Als het allemaal te heftig wordt, vertrekt Sam weer voor een tijdje naar een kamer aan de andere kant van de stad.
Het exemplaar dat nu te koop wordt aangeboden bij antiquariaat Artistiek Bureau in Groningen werd niet vernietigd omdat het door de schrijver cadeau was gegeven aan Gerrit Pieter Frets (1879-1957), die in het boek wordt opgevoerd als de lieve student Geert Fentz. Het exemplaar is goed bewaard gebleven doordat de echtgenote van Frets het na het overlijden van haar man in bruin pakpapier heeft gewikkeld.
Lees hier meer over Pijpelijntjes, de eerste Nederlandse homoroman, en schrijver Jacob Israël de Haan.