Als het over antioxidanten gaat, staan binnen de medische wereld twee kampen recht tegenover elkaar: in het ene (kleinste) kamp adviseren artsen je antioxidanten per pil te slikken; in het andere kamp is men daar mordicus tegen. De pillen zouden op zijn best niks doen en op zijn slechtst zelfs schadelijk zijn. Wie heeft er gelijk?

Het is een onomstreden feit dat antioxidanten ons tegen de verwoestende werking van vrije radicalen beschermen (zie Antioxidanten slikken ja of nee 2), en iedereen is het erover eens dat het daarom slim is om veel groenten en vruchten te eten. Dat zijn namelijk de belangrijkste leveranciers van antioxidanten. Een zich almaar uitbreidende reeks bevolkingsonderzoeken laat zien dat een hoge consumptie van groenten en fruit samengaat met minder hart- en vaatziekte, kanker en andere gezondheidsellende. Vermoedelijk is dat mede te danken aan de antioxidanten die je er gratis bij krijgt als je een appel of een stronk broccoli verorbert. Vermoedelijk, want groenten en fruit bevatten naast antioxidanten nog tíg andere stoffen die via andere wegen onze gezondheid beschermen. Wie veel groente en fruit consumeert krijgt het hele pakket aan micronutriënten binnen, dus daarmee is niet gezegd dat de gezondheidswinst louter aan de antioxidanten te danken is.

Over het algemeen zijn mensen die extra antioxidanten innemen, gezonder dan mensen die dat laten. Mááárrr, zeggen de sceptici, dat komt omdat mensen die geld uitgeven aan vitaminepillen meestal bovengemiddeld gezond leven. Ze eten meer
groenten en fruit, roken minder of niet en doen meer aan lichaamsbeweging. Kortom, de betere gezondheid zou niet door de pillen komen, maar door de gezonde levensstijl.
De enige manier om keihard te bewijzen dat een pil met antioxidanten werkt, zeggen de sceptici, is hem te testen zoals dat ook met een medicijn gebeurt: laat een grote groep mensen elke dag een pil met antioxidanten slikken, geef een andere groep een neppil mee naar huis en kijk of er na verloop van tijd verschillen in de gezondheidstoestand van de proefpersonen ontstaan.

Inmiddels is er een aantal antioxidanten op deze rigoreuze wijze getest. En wat denk je? Door de tegengestelde uitkomsten is de verwarring alleen maar toegenomen! In een Franse studie kregen mannen die antioxidanten slikten bijvoorbeeld beduidend minder vaak kanker. Maar bij vrouwen deed dezelfde pil niets en leek het er zelfs op dat zij een groter risico op huidkanker hadden. In een ander onderzoek bleek bètacaroteen geen effect te hebben en bij een subgroep van ex-rokers ook de kans op kanker te vergroten.
Uiteraard werden deze negatieve studieresultaten breed in de media uitgemeten (zie Antioxidanten slikken ja of nee 1), hoewel in al deze studies later fouten zijn ontdekt die de negatieve resultaten relativeren (en daar lees je dan nooit iets over).

Wat is er aan de hand? Volgens een groeiende groep wetenschappers is het oneerlijk en zinloos om een voedingssupplement te testen alsof het een medicijn is. Een geneesmiddel heeft slechts één enkel effect. Meestal dwarsboomt het een enzym, wat leidt tot een snel, specifiek en duidelijk gevolg. Laat een groep proefpersonen zo’n medicijn slikken en je krijgt al snel een duidelijk meetbaar effect. Met een voedingsstof zit het totaal anders. In de eerste plaats heeft een micronutriënt een breed scala aan effecten in het lichaam; in de tweede plaats werkt een micronutriënt altijd samen met een reeks andere micronutriënten. Door elke dag een hoge dosering van een enkele voedingstof in te nemen, creëer je een disbalans – daarom adviseren experts ook altijd pillen met uitgekiende combi’s van vitaminen en mineralen. In de derde plaats heeft een voedingsstof in tegenstelling tot een medicijn een subtiel effect dat zich over een heel mensenleven uitstrekt.

Levensbedreigende kwalen als hart- en vaatziekte en kanker ontwikkelen zich vaak over jaren, decennia soms. Het kan dertig jaar duren voordat een kankercel uitgroeit tot een dodelijke tumor; of die ene kankercel daartoe de kans krijgt, hangt onder meer af van het feit of de eigenaar een leven lang voldoende antioxidanten binnenkrijgt. De meeste studies met proefpersonen duren slechts vijf jaar en worden uitgevoerd met mensen die al ouder zijn. Soms gaat het om proefpersonen die kanker of een andere ziekte hebben of hebben gehad. Deze mensen een paar jaar lang een supplement met antioxidanten geven en concluderen dat het niet helpt, is zoiets als een emmer water gooien naar een huis dat in lichterlaaie staat en dan roepen dat je vuur niet met water kunt blussen.
Nu wordt ook duidelijk waarom proeven met dieren betere resultaten geven dan bij proefpersonen: ratten, muizen en hamsters in het laboratorium krijgen de antioxidanten meestal hun hele leven gevoerd en niet gedurende een korte periode...

De Houdbare Man trekt de volgende praktische lessen uit al het gekrakeel rondom antioxidanten:
- Zorg dat je zoveel mogelijk antixodanten en andere micronutriënten   binnenkrijgt via gezonde voeding. Eet dus dagelijks veel groenten en   vruchten in alle mogelijke kleuren.
- Slik antioxidanten altijd in combinatie met andere micronutriënten.
- Als je onder behandeling van een arts staat, slik dan antioxidanten in   overleg met hem of haar.
- Overschrijdt niet de 'safe upper limits', de veilige bovengrenzen die voor   elke voedingstof is vastgesteld.
- Begin op een zo jong mogelijke leeftijd met het slikken en houdt dit de   rest van je leven vol.
- Verwacht geen snelle wonderen van antioxidanten, het zijn geen   geneesmiddelen maar middelen die subtiele bescherming op de lange   termijn bieden.