Zuurstof is een agressief goedje dat je gezondheid elke minuut van de dag bedreigt. Natuurlijk, het is ook onmisbaar voor onze gezondheid als brandstof, maar het voor ons lijf een hele kunst om de vingers er niet aan te branden. Zuurstof zorgt ervoor dat ijzer roest, appels bruin en rimpelig worden en boter bederft. Het is zo giftig dat witte bloedcellen het gebruiken om bacteriën mee te doden. Aangezien we de hele dag door liters zuurstof naar binnen zuigen, heeft het lichaam uitgebreide verdedigingsmechanismen nodig om de agressieve inwerking ervan te weerstaan.

Als onvermijdelijk gevolg van zuurstofverbranding worden aan de lopende band vrije radicalen gevormd, moleculen die als ongeleide projectielen cellen aantasten en zelfs het DNA in de celkern kunnen vernielen. Men gaat ervan uit dat iedere cel dagelijks gemiddeld tienduizend aanvallen van vrije radicalen te verduren krijgt. Om te voorkomen dat we snel ten onder gaan, zijn er voortdurend enzymen actief die de vernielzuchtige moleculen wegvangen. Een derde van al je enzymen heeft als taak zuurstofmoleculen onder controle te houden en vrije radicalen de tent uit te schoppen. Sommige van die enzymen doen hun werk beter als je vitaminen en mineralen slikt. Neem het antioxidatieve enzym glutathionperoxidase, dat is voor zijn antioxidatieve activiteit afhankelijk van het mineraal selenium. Een aantal vitaminen is ook in staat op eigen houtje vrije radicalen aan te pakken, zoals de klassieke antioxidanten vitamine A, bètacaroteen (provitamine A), vitamine C en vitamine E.

Maar hoe goed de verdedigingslinie ook is, er breken geregeld vrije radicalen doorheen. Zo lopen de cellen beetje bij beetje meer schade op en veranderen ze van goedgeoliede machientjes in roestige oldtimers. Schade door vrije radicalen is een van de meest fundamentele oorzaken van het verouderingsproces. Als je de slijtageslag wilt vertragen, zul je dus de verdediging tegen vrije radicalen moeten versterken. Onderzoekers maken er een sport van om de levensduur van proefdieren zoveel mogelijk te verlengen met behulp van antioxidanten. Canadese wetenschappers wisten in 2004 het verouderingsproces van muizen te vertragen door ze dagelijks een mengsel bij te voeren dat uit 31 verschillende antioxidanten bestond. De muizen kregen later ouderdomskwaaltjes, behielden tot op hoge leeftijd een dikke, glanzende vacht en leefden gemiddeld 11 procent langer dan onbehandelde muizen. In datzelfde jaar voerde een team van Spaanse en Argentijnse wetenschappers laboratoriummuizen hoge doses vitamine E, die naar menselijke maatstaven overeenkwamen met 1000 tot 12.000 i.e. per dag. De mannetjes leefden gemiddeld 40 procent langer.
De vraag is natuurlijk of antioxidanten ook het verouderingsproces bij mensen kunnen vertragen. In theorie wel, maar het is moeilijk te bewijzen. Een goed opgezette interventiestudie (geef mensen een pil met antioxidanten en kijk of ze langer leven dan mensen die een neppil krijgen) zou immers al gauw honderd jaar gaan duren. Bij gebrek aan beter is een aantal relatief kortlopende experimenten opgestart. Die studies zorgen voor veel ophef en verwarring. Terwijl enkele onderzoeken een gunstige invloed laten zien, suggereren andere onderzoeken dat je op een pillendieet van antioxidanten juist een grotere kans op ziekte en dood hebt. Hoe kan dat? En wat moet je ermee? De houdbare man slikt elke dag trouw zijn antioxidanten, de volgende keer vertel ik waarom.