Wat hebben jetlag, overgewicht en veroudering met elkaar te maken? Meer dan je zou denken. Een tripje naar New York is leuk, maar een deel van de pret wordt verknoeid door de vermaledijde jetlag: De eerste dagen na aankomst loop je rond alsof je met een voorhamer op je kop bent geslagen, je krijgt op de gekste ogenblikken een snack-attack, overdag ben je slaperig terwijl je 's nachts naar het plafond ligt te staren. Dat komt omdat je interne klok van slag is. Ergens in je hersenen bevindt zich een kluitje neuronen, de nucleus suprachiasmaticus, die het dag-nachtritme van je lichaamsfuncties stuurt. De mens is een beestje dat van nature overdag actief is en 's nachts slaapt. Bij dat activiteitenpatroon hoort dat je op gezette tijden wakker en alert wordt, zin in eten krijgt, wil ontspannen en ten slotte weer onder zeil gaat. De interne klok zorgt hiervoor door hormonen, neurotransmitters en het autonome zenuwstelsel aan te sturen. Je interne klok is uiteraard afgesteld op de tijdzone waar je langere tijd verblijft. Als je naar een andere tijdzone vliegt, heeft je interne klok tijd nodig om zich aan te passen aan de nieuwe omstandigheden. Voordat je klok gelijk is gezet, kamp je met de typische jetlag-symptomen.
Hoe weet een stelletje cellen ergens diep verborgen in je hersenpan hoe laat het is out there? Je brein meet de tijd met behulp van het daglicht dat via de ogen binnenkomt.
Het natuurlijke dag-nachtritme schuift dan ook een beetje mee met de seizoenen, zodat je in de winter iets meer slaapt en in de zomer iets langer wakker blijft.

Hoewel... de komst van elektrisch licht heeft hier roet in het eten gegooid. Toen we nog in berenvellen rondliepen, registreerde onze interne klok dat het aan het eind van de middag ging schemeren en dat het vervolgens langzaam donker werd. Met behulp van een vuurtjes konden we de dag nog een beetje rekken, later ging dat behulp met kaarslicht en olielampen. De moderne mens baadt echter tot middernacht in helder elektrisch licht en staart dan vaak ook nog eens naar een flikkerende, lichtgevend scherm. Dankzij kunstmatig licht kunnen we de natuur negeren en ons eigen dag- nachtritme bepalen: lekker laat uitgaan, nachtfilms bekijken, laat eten en snacken. Erg leuk allemaal, maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat dit moderne leefritme funest is voor onze interne klok. Het gevolg is dat we met een soort permanente jetlag kampen. Typische jetlag-verschijnselen zoals een verstoord eetpatroon, verstoorde hormonen en slaapproblemen zijn volgens sommige wetenschappers zelfs een belangrijke oorzaak van welvaartskwalen als overgewicht en suikerziekte – en daarmee dus mede verantwoordelijk voor hart- en vaatziekte, kanker en versnelde veroudering.

Een paar opmerkelijke feiten:
- Een after eight-diner zorgt voor meer vetopslag dan dezelfde maaltijd op een vroeger tijdstip.
- Als je laat naar bed gaat en laat opstaat, blijft de inuslinespiegel 24 uur lang verhoogd -en dat vergroot kans op diabetes en overgewicht. Ga je vroeg naar bed en sta je vroeg op, dan vertoont de insulinespiegel gezonde dalen en pieken.
- mensen die minder dan vijf uur per nacht slapen hebben een grotere kans om diabetes te ontwikkelen

Wetenschappers die het verouderingsproces onderzoeken, zijn het erover eens een regelmatig leven het beste is voor je houdbaarheid. Elke dag op hetzelfde vroege tijdstip naar bed, elke dag vroeg uit de veren en op gezette tijden eten. En natuurlijk nooit meer nachtbraken... Maar wie wil er 100 worden met het leefritme van een keuterboer of monnik uit de achttiende eeuw?

Wellicht is er een ontsnappingsroute en kun je de interne klok in het gareel houden terwijl je leeft als een hedonist uit de 21e eeuw. De sleutel is melatonine, het bekende middeltje om een jetlag mee te bestrijden... Wordt vervolgd.